16 / 40
Pro Medico
•
kwiecień 2018
14
temat wydania: tajemnica lekarska
dotyczących pacjenta w istotny sposób
zagraża zdrowiu lub życiu tego pacjenta
lub innych osób. Kodeks Etyki Lekarskiej
wskazuje równocześnie w art. 6, że nie
jest naruszeniem tajemnicy lekarskiej
sytuacja, w której po przeprowadzeniu
badania lekarskiego na zlecenie upraw-
nionego organu wynik badania zostanie
przekazany zleceniodawcy. Równocześnie
ustawodawca wskazał, że nieodzownym
warunkiem jest tutaj poinformowanie
pacjenta przez lekarza przed przystąpie-
niem do badania o sposobie wykorzysta-
nia wyników.
KONSEKWENCJE NARUSZENIA
TAJEMNICY LEKARSKIEJ
W sytuacji naruszenia przez lekarza
tajemnicy zawodowej istnieje możliwość
pociągnięcia go do odpowiedzialności
– tak odpowiedzialności zawodowej, jak
również odpowiedzialności cywilnej oraz
odpowiedzialności karnej. Odpowiedzial-
ność karna z tytułu naruszenia obowiąz-
ku zachowania w tajemnicy informacji
związanych z pacjentem określona zosta-
ła zapisami art. 266 § 1 Kodeksu karne-
go. W myśl tego artykułu ujawnienie lub
wykorzystanie wbrew przepisom ustawy
czy przyjętego zobowiązania informa-
cji związanych z wykonywanym zawo-
dem czy pełnioną funkcją zagrożone jest
karą grzywny, ograniczenia wolności lub
pozbawienia wolności do lat 2. Wskazuje
się równocześnie, że naruszenie tajemnicy
zawodowej, a to znaczy, że również tajem-
nicy lekarskiej, traktowane jest jako prze-
stępstwo umyślne i ścigane jest na wnio-
sek pokrzywdzonego.
Lekarzowi bowiem nie wolno ujawnić
żadnych informacji o pacjencie ani innych
danych innej osobie, która nie uczestnicy
w procesie udzielania świadczeń zdro-
wotnych, nawet jeśli jest to osoba wyko-
nująca inny zawód zaufania publicznego
(np. adwokat). Ujawnienie danych i infor-
macji, o którychmowa, innej osobie wyko-
nującej zawód medyczny możliwe jest
jedynie w związku z toczącym się postę-
powaniem, przy czym zakres udostępnio-
nych informacji musi być ściśle dostoso-
wany do tego postępowania.
Zarówno w przypadku zawinionego
naruszenia prawa pacjenta do tajemnicy
informacji z nim związanych, jak i nieza-
winionego naruszenia przez lekarza praw
pacjenta, sąd ma możliwość przyznania
poszkodowanemu odpowiedniej sumy
tytułem zadośćuczynienia finansowego
za doznaną krzywdę. Podstawą do zasą-
dzenia zadośćuczynienia jest art. 448
Kodeksu cywilnego oraz art. 4 ust. 1 usta-
wy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw
Pacjenta. Aby jednak możliwe było docho-
dzenie przez pacjenta zadośćuczynienia
roszczeń na drodze przytaczanego artyku-
łu ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku
Praw Pacjenta, musi on doznać krzywdy.
Mianem krzywdy, określanej również jako
szkoda niemajątkowa, określa się doznane
cierpienia fizyczne i psychiczne stanowią-
ce konsekwencje naruszenia praw pacjen-
ta. Samo naruszenie praw pacjenta musi
być nie tylko bezprawne, ale również zawi-
nione. Jako zawinione naruszenie praw
pacjenta traktuje się każdy stopień zawi-
nienia, w tym również winę nieumyślną.
Wskazuje się również, że podmiotem
odpowiedzialnym z tytułu zawinionego
naruszenia praw pacjenta jest podmiot
zobowiązany do przestrzegania tych
praw. Przy czym, dla powstania odpo-
wiedzialności z wspomnianego tytułu
wystarczające jest nie tylko działanie, ale
również zaniechanie którejkolwiek z osób
zatrudnionych w podmiocie udzielającym
świadczeń zdrowotnych. Ustawodawca
wskazuje równocześnie, że kwota zadość-
uczynienia powinna odpowiadać dozna-
nej krzywdzie, ale równocześnie nie sta-
nowić dla pokrzywdzonego źródła zysku.
Wart podkreślenia jest także fakt, że prze-
pisy art. 4 ust. 1 ustawy o prawach pacjen-
ta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie zastępu-
ją ani nie eliminują ogólnie przyjętych
w prawie cywilnym instrumentów ochro-
ny dóbr osobistych. Wobec tego pokrzyw-
dzony może wysuwać roszczenia również
w odwołaniu do instrumentów kodekso-
wych – tak odnoszących się do środków
niemajątkowych (w myśl zapisów art. 23
i 24 k.c.), jak i do środków majątkowych
(w myśl zapisów art. 445 i 448 k.c.).
TAJEMNICA LEKARSKA
I DOSTĘP DO DOKUMENTACJI
MEDYCZNEJ PO ŚMIERCI PACJENTA
Obowiązek zachowania w tajemnicy infor-
macji związanych z pacjentem istnieje nie
tylko za życia tego pacjenta, ale również
po jego śmierci. Równocześnie w myśl
nowelizacji ustawy o prawach pacjenta
i Rzecznika Praw Pacjenta osoba upoważ-
niona przez pacjenta do dostępu do jego
dokumentacji medycznej ma prawo wglą-
du do tej dokumentacji po śmierci pacjen-
ta. Z treści tego art. wynika, że osoba, któ-
ra ma prawo do dokumentacji medycznej
pacjenta za jego życia, ma takie same
prawa również po jego śmierci. Problema-
tycznym staje się jednak sposób udostęp-
nienia dokumentacji medycznej. Przepisy
ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku
Praw Pacjenta początkowo umożliwiały
osobom upoważnionym przez pacjenta
jedynie wgląd do dokumentacji medycz-
nej bez możliwości sporządzania kopii czy
odpisów, jak ma to miejsce w przypadku
pacjenta wnoszącego o dostęp do wła-
snej dokumentacji medycznej. Na drodze
nowelizacji ww. ustawy z 2017 r. umożli-
wia osobom wskazanym przez pacjenta
po jego śmierci nie tylko wgląd do doku-
mentacji medycznej, ale również udostęp-
nienie tej dokumentacji we wszystkich
przewidzianych w ustawie formach, czyli
poprzez sporządzenie jej kopii, odpisu,
wyciągu, sporządzenia notatek, zdjęć czy
skanów – jeśli placówka medyczna dyspo-
nuje taką możliwością. Zapis ten zrównu-
je więc prawo pacjenta do dokumentacji
medycznej z prawami do tej dokumentacji
osób przez niego upoważnionych.
dr n. med., mgr prawa Anna Rej-Kietla
prawnik Edyta Przybyłek
Piśmiennictwo
1. Augustynowicz A., Tajemnica zawodowa
lekarza, Medycyna Rodzinna 2012; 4: 78-80.
2. Duda J., Ustawa o ochronie zdrowia psy-
chicznego. Komentarz, Warszawa 2009.
3. Huk A., Tajemnica zawodowa lekarza
w polskim procesie karnym, DomWydawni-
czy ABC, Warszawa 2006.
4. Kodeks Etyki Lekarskiej, uchwała Nadzwy-
czajnego VII Krajowego Zajazdu Lekarzy
z dnia 20 września 2003 r.
5. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz.U. 1997 nr. 78 poz. 483).
6. Rusinek M., Tajemnica zawodowa i jej
ochrona w polskim procesie karnym, War-
szawa 2007.
7. Sobczak J., Tajemnica lekarska, MW 2016;
8: 57-72.
8. Ustawa o zawodach lekarza i lekarza den-
tysty (Dz. U. 2017 poz. 125).
9. Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o pra-
wach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
(Dz. U. 2017 poz. 1318).
10. Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r o izbach
lekarskich (Dz. U. 2018 poz. 168).
11. Zielinska E., Ustawa o zawodach lekarza
i lekarza dentysty. Komentarz. Wolters Klu-
wer Polska, Warszawa 2008.
Tajemnica lekarska w kontekście
udzielanych świadczeń medycznych
ciąg dalszy ze str. 13