14 / 40
Pro Medico
•
kwiecień 2018
12
temat wydania: tajemnica lekarska
Prawo medyczne
TAJEMNICA LEKARSKA
W AKTACH PRAWNYCH
Tajemnica lekarska, będąc tajemnicą
o charakterze zawodowym, stanowi jed-
ną z najważniejszych gwarancji praw
pacjenta. Równocześnie jest ona niezwy-
kle istotnym elementem wykonywania
zawodu lekarza i lekarza dentysty, tak
w kontekście prawnym, jak i etycznym.
Zachowanie w tajemnicy informacji zwią-
zanych z pacjentem i nabytych w związ-
ku z wykonywaniem zawodu lekarza lub
lekarza dentysty oraz udzielaniem świad-
czeń zdrowotnych wywodzi się wprost
z zapisów art. 47 Konstytucji RP, w któ-
rym to wskazano, że każdy ma prawo
do ochrony prawnej życia prywatnego,
rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz
prawo do decydowania o swoim życiu
osobistym. Odniesienia do obowiązku
zachowania tajemnicy lekarskiej znaleźć
można również w art. 51 ust. 1 Konstytucji
RP. Wskazano w nim, że nikt nie może być
zobowiązany, inaczej niż na drodze zapi-
sów ustawowych, do ujawnienia informa-
cji dotyczących jego osoby. Równocześnie
w art. 49 Konstytucji RP podkreślono zna-
czenie wolności oraz ochrony tajemnicy
komunikowania się, których ograniczenie
może nastąpić jedynie w ściśle określo-
nych sytuacjach opisanych w ustawie.
Należy przy tym zaznaczyć, że w krajo-
wym ustawodawstwie obowiązek zacho-
wania w tajemnicy informacji związanych
z pacjentem formułowany jest również,
między innymi, w ustawie o prawach
pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, usta-
wie o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
a także w Kodeksie Etyki Lekarskiej.
DEFINICJA TAJEMNICY LEKARSKIEJ
Pomimo tak szerokiego uregulowania
prawnego obowiązku dochowania tajem-
nicy lekarskiej, w polskim systemie praw-
nym brak jest jednolitej legalnej definicji
samego zjawiska. W potocznym rozumo-
waniu mianem tajemnicy lekarskiej okre-
śla się informację lub fakt, którego nie
należy rozgłaszać czy upubliczniać, swo-
isty sekret powierzany lekarzowi przez
pacjenta. Jest ona równocześnie obowiąz-
kiem lekarza nakazującymmu nieujawnia-
nie osobom postronnym niezwiązanym
z udzielaniem pacjentowi określonego
świadczenia medycznego tego, czego się
dowiedział o pacjencie w związku z wyko-
nywaniem zawodu. Natomiast w doktry-
nie tajemnica lekarska definiowana jest
jako obowiązek zachowania w dyskrecji
określonej wiadomości, która znana jest
ograniczonej liczbie osób przynależących
do danego kręgu zawodowego. Rów-
nocześnie w definicji tej podkreśla się,
że pacjent przekazując lekarzowi określo-
ne informacje dotyczące jego aktualne-
go stanu zdrowia lub dotychczasowych
chorób działa w sytuacji przymusowej.
Wspomniany przymus wynika z faktu,
że nieprzekazanie wspomnianych infor-
macji będzie wiązało się z niemożnością
udzielenia prawidłowego i skutecznego
świadczenia medycznego.
ZAKRES PRZEDMIOTOWY
TAJEMNICY LEKARSKIEJ
Jak już wcześniej sygnalizowano, zakres
przedmiotowy tajemnicy lekarskiej obej-
muje nie tylko informacje, które lekarz
uzyskał bezpośrednio od pacjenta oraz
osoby mu bliskiej, ale również wszelkie
informacje, w których posiadaniu jest
lekarz w związku z wykonywaniem zawo-
du oraz udzielaniem świadczeń zdrowot-
nych (np. wyniki badań diagnostycznych).
Tajemnicą lekarską objęte są również
wszystkie informacje i fakty, które zostały
ujawnione przez lekarza lub przekazane
przez innego lekarza, niezależnie od woli
pacjenta lub wbrew jego woli, niezależnie
od tego, czy działanie lekarza powodują-
ce pozyskanie przez niego dodatkowych
informacji wyczerpywało znamiona bez-
prawności, czy było działaniem usprawie-
dliwionym.
Szczegółowy zakres tajemnicy lekarskiej
został uregulowany na drodze zapisów
ustawowych. Na tajemnicę tę składa się
cały szereg informacji, w tym informacje
uzyskane przez lekarza wprocesie diagno-
styczno-terapeutycznym,
dokumentacja
medyczna oraz informacje dotyczące życia
prywatnego pacjenta. Równocześnie usta-
wodawca wskazał, że lekarz, jako powier-
nik informacji szczególnie wrażliwych czy
intymnych, zobowiązany jest do zapew-
nienia zachowania tajemnicy przez per-
sonel medyczny, który w sposób pośredni
lub bezpośredni uczestnicy w procesie
udzielania świadczeń zdrowotnych.
TAJEMNICA ZAWODOWA
LEKARZA PSYCHIATRY
Nieco inaczej charakteryzowane zagad-
nienie tajemnicy lekarskiej przedstawia
się w przypadku lekarzy psychiatrów.
Choć tajemnica psychiatryczna stanowi
integralną część tajemnicy zawodowej
lekarza, biorąc pod uwagę szczególny
charakter więzi, jaka zachodzi pomiędzy
lekarzem psychiatrą a pacjentem z zabu-
rzeniami psychiatrycznymi, tajemnica
ta stanowi przedmiot odrębnej regulacji.
Przepisy dotyczące obowiązku zachowa-
nia w tajemnicy informacji związanych
z pacjentem zawarte zostały nie tylko
w ustawie o zawodach lekarza i lekarza
dentysty, ale również w art. 50-52 ustawy
o ochronie zdrowia psychicznego.
Co do zasady lekarz psychiatra zobowiąza-
ny jest do zachowania tajemnicy zawodo-
wej w odniesieniu do osób bliskich pacjen-
towi, w odniesieniu do organów, instytucji
oraz innych organów publicznych i niepu-
blicznych.W art. 50 ust 1 ustawy o ochronie
zdrowia psychicznego nałożono na wszyst-
kie osoby wykonujące czynności określone
wtymakcieprawnymobowiązekprzestrze-
gania zapisów tej ustawy. Równocześnie
ustawodawca bardzo rozszerzył krąg osób
zobowiązanych do zachowania w tajem-
nicy informacji związanych z pacjentem
nie tylko na osoby wykonujące zawody
medyczne, ale również na kadrę admini-
stracyjną podmiotu leczniczego, prokura-
turę, policję, sąd opiekuńczy, protokolan-
tów w sądzie opiekuńczym, psychologów,
psychoterapeutów oraz wszystkie osoby,
które wykonują zadania związane z pomo-
cą społeczną wobec osób z zaburzeniami
psychicznymi.
Należy w tym miejscu podkreślić,
że do zachowania tajemnicy zawodowej
na zasadach określonych w zapisach usta-
wy o ochronie zdrowia psychicznego zobo-
wiązani są nie tylko lekarze psychiatrzy,
ale również inni lekarze zatrudnieni w tym
podmiocie leczniczym i mający bezpośred-
Tajemnica lekarska
w kontekście udzielanych
świadczeń medycznych