14 / 40
Pro Medico
•
luty 2015
12
leczenie bólu
Ból przewlekły definiowany jest najczę-
ściej jako ból trwający ponad trzy miesiące
od wystąpienia lub ponad trzy miesiące
od wygojenia uszkodzonych tkanek. Czę-
sto w badaniach dodatkowych nie znaj-
duje się odchyleń mogących uzasadniać
występowanie bólu czy jego natężenia.
Podstawową funkcją bólu jest rola ostrze-
gająca i ochronna. Ma ostrzegać o zagra-
żającym uszkodzeniu tkanek i wyzwalać
takie odruchy i zachowania, by ograniczyć
do minimum skutki tego uszkodzenia.
Ból przewlekły takiej roli już nie pełni.
Ze względu na podobieństwo zaburzeń
fizjologicznych, psychologicznych i spo-
łecznych zależnych od czasu trwania i na-
tężenia bólu, a nie od przyczyny bólu, upo-
wszechnia się opinia, że ból przewlekły nie
powinien być traktowany jako objaw, ale
jako odrębna jednostka chorobowa.Wśród
wielu zaburzeń występujących u chorych
z bólem przewlekłym, często występuje
depresja (wtórnie do bólu przewlekłe-
go), niepokój, rozdrażnienie. Pojawiają się
przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu,
łaknienia (najczęściej utrata). Zmniejsza
się aktywność fizyczna. Większość chorych
nie jest w stanie pracować zawodowo, tra-
ci dochody. Pojawiają się problemy ekono-
miczne, socjalne i rodzinne utrudniające
leczenie bólu przewlekłego.
Istnieją różne klasyfikacje bólu. W za-
leżności od podłoża patofizjologiczne-
go, ból jest dzielony na receptorowy
i niereceptorowy.
Ból receptorowy jest wywoływany akty-
wacją nocyceptorów (receptorów bólo-
wych) przez bodźce uszkadzające (np.
uraz, stan zapalny, proces chorobowy).
Ból receptorowy może być dalej dzielony
na somatyczny i trzewny. Ból somatyczny
pochodzi z receptorów zlokalizowanych
w skórze, tkance podskórnej i błon śluzo-
wych (ból somatyczny powierzchowny)
oraz z mięśni, ścięgien, stawów, powięzi
i kości (ból somatyczny głęboki). Taki ból
jest najczęściej łatwy do zlokalizowania,
może towarzyszyć mu promieniowanie
bólu do innych okolic, może występować
nadmierna wrażliwość bolesnej okolicy na
bodźce mechaniczne czy zwiększone na-
pięcie mięśni szkieletowych.
Źródłem bólu trzewnego są receptory
znajdujące się w sercu, płucach, żołądku,
jelitach, trzustce, wątrobie, pęcherzyku
żółciowym, nerkach i pęcherzu moczo-
wym. Ból ten jest najczęściej rozlany,
trudny do zlokalizowania. Mogą mu to-
warzyszyć osłabienie, nudności i wymioty,
nadmierne pocenie się.
Ból niereceptorowy może być związa-
ny z uszkodzeniem lub chorobą układu
nerwowego (ból niereceptorowy neuro-
patyczny) lub może być odnoszony do
takiego uszkodzenia (ból niereceptorowy
psychogenny).
Ból neuropatyczny może mieć charakter
ciągły, piekący lub napadowy, przeszy-
wający o charakterze „uderzenia” prądem.
Często towarzyszą mu różne zaburzenia
czucia – parestezja, dyzestezja, allodynia,
hyperalgezja.
Rozróżnienie, czy u danego chorego
występuje ból receptorowy, neuropa-
tyczny, czy mieszany – receptorowo-
neuropatyczny, ma znaczenie praktycz-
ne
. W zależności od rodzaju bólu, należy
w terapii stosować leki o różnych mecha-
nizmach działania. W bólu receptorowym
dobry efekt jest osiągany po podaniu
nieopioidowych leków przeciwbólowych
i/lub opioidów. W bólu neuropatycznym
najczęściej jest konieczne włączenie do te-
rapii leków przeciwpadaczkowych.
Terapia bólu nie powinna być prowadzona
bez postawienia rozpoznania. Niezależnie
od rodzaju bólu przewlekłego leczenie
powinno być wielokierunkowe i wielody-
scyplinarne. Jeżeli to możliwe, powinno
być wdrożone leczenie przyczynowe (np.
leczenie operacyjne). Poza farmakoterapią
powinny być uwzględnione psychologicz-
ne, fizykalne oraz inwazyjne metody lecze-
nia bólu.
W leczeniu bólu przewlekłego u chorych
na nowotwór i w bólu przewlekłym nie-
nowotworowym zalecane jest stosowanie
leków zgodnie z drabiną analgetyczną
WHO. Drabina analgetyczna WHO jest
schematem wyboru i dawkowania leków
przeciwbólowych w zależności od nasi-
lenia dolegliwości. Pierwszy stopień dra-
biny analgetycznej zakłada stosowanie
w bólu o niewielkim lub umiarkowanym
natężeniu nieopioidowych leków prze-
ciwbólowych. W razie nieskuteczności
tych leków i/lub silniejszych dolegliwości
należy przejść na drugi stopień i dołączyć
tzw. słabe opioidy. W przypadku utrzy-
mujących się dolegliwości konieczne jest
przejście na trzeci stopień i zastosowanie
silnych opioidów. Na każdym stopniu tera-
pia powinna być uzupełniana tzw. koanal-
getykami i/lub inwazyjnymi metodami
leczenia bólu.
Do nieopioidowych leków przeciwbólo-
wych należą niesteroidowe leki przeciwza-
palne oraz paracetamol, metamizol, nefo-
pam i flupirtyna.
Do „słabych” opioidów zaliczane są kode-
ina, dihydrokodeina i tramadol. W grupie
„silnych” opioidów znajdują się morfina,
oksykodon, fentanyl, buprenorfina, tapen-
tadol i metadon.
Do koanalgetyków należą leki przeciw-
depresyjne (trójpierścieniowe leki prze-
ciwdepresyjne oraz wybiórcze inhibitory
wychwytu zwrotnego noradrenaliny i se-
Chory z
bólem przewlekłym
Ból przewlekły prowadzi do pogorszenia jakości życia
chorego, ale jest również poważnym problemem
społecznym. Na podstawie badań epidemiologicznych
szacuje się, że w Polsce przewlekły ból dotyka około
27% populacji.
fot.: Obraz licencjonowany przez Depositphotos.com/Drukarnia Chroma