19 / 40
17
Pro Medico
•
luty 2015
Poprzednie badania były prowadzone przez CBOS w 2001 r. a na
przestrzeni trzynastu lat zaszły pewne zmiany w doświadczeniach
i poglądach opinii publicznej. Niewątpliwy wpływ na to miał gwał-
towny rozwój nowych mediów jako narzędzi interaktywnej wy-
miany informacji oraz szeroki dostęp do internetu jako miejsca
upowszechniania treści i czerpania informacji, co w znaczącym
stopniu wpłynęło na zwiększenie świadomości społecznej.
Małgorzata Omyła-Rudzka
, autorka opracowania wysuwa
główny wniosek z badań sondażowych:
„Wprawdzie znaczna grupa respondentów zetknęła się w swoim ży-
ciu z błędami medycznymi, co trzeci deklaruje, że sam ich doświad-
czył, a większości zdarza się zasięgać dodatkowej opinii u innego
lekarza i szukać informacji o chorobach i leczeniu w różnych źró-
dłach, to jednak zdecydowana większość ankietowanych ufa swoim
lekarzom. Jednocześnie ogromna większość wyraża pozytywne opi-
nie na temat jakości pracy personelu medycznego, z którym miała
styczność, twierdząc, że pracownicy służby zdrowia popełniali błędy
bardzo rzadko bądź nigdy.
"
1
Wnioski płynące z innych publikacji badawczych są bardziej nie-
pokojące.
NEW ENGLAND JOURNAL OF MEDICINE
Dla przykładu można podać wyniki badań opublikowane przez
New England Journal of Medicine
, z których wynika,
iż Polska
znajduje się na ostatnim miejscu w rankingu zaufania opinii
publicznej do lekarzy.
2
Badanie zostało przeprowadzone w latach 2011-2013 w ramach
International Social Survey Programme realizowanego w 29 kra-
jach przez instytuty naukowe i badawcze w poszczególnych
państwach. Wysokim poziomem zaufania społecznego mogą po-
chwalić się lekarze ze Szwajcarii, Holandii, Dani, Wielkiej Brytanii,
Finlandii, Francji i Turcji. Dolną listę rankingową zaufania zamy-
kają Chorwaci, Amerykanie, Bułgarzy, Rosjanie oraz my – Polacy.
W przypadku naszego kraju mamy do czynienia z zaufaniem
do lekarzy na poziomie 43%. Niewielki jest także poziom za-
dowolenia z wizyt lekarskich. W Polsce zadowolonych z wizy-
ty medycznej jest 23%badanych respondentów, co daje nam
25 miejsce w grupie 29 badanych krajów.
3
EUROPEAN TRUSTED BRANDS
Te niepokojące wyniki potwierdzają wcześniejsze dane z badań
European Trusted Brands przeprowadzane co roku przez Readers
Digest, które wskazują, że poziom zaufania do lekarzy dynamicz-
nie w Polsce maleje.
W 2011 roku wskaźnik ten był na pozio-
mie 73%, a w 2014 roku spadł do 56%
.
4
Skąd taki problemw Polsce?
Tłumaczy psycholog i socjolog,
Weronika Ślęzak-Tazbir
, pra-
cownik Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego. W latach
2012-2013 prowadziła zajęcia z socjologii na Wydziale Lekarskim
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego:
„Przyczyn niskiego zaufania względem zawodu lekarskiego w pol-
skim społeczeństwie jest wiele i są one złożone. Niektóre przyczyny
mają charakter bardziej obiektywny, wynikają z pewnych „twar-
dych” wskaźników, inne subiektywny, gdy odnosimy się przede
wszystkim do indywidualnych doświadczeń pacjentów. Jeśli chodzi
o tzw.
czynniki „twarde”, strukturalne, to wiążą się one przede
wszystkim z fatalną organizacją opieki zdrowotnej w kraju –
kolejne rządy nie osiągnęły właściwie żadnych postępóww na
prawianiu systemu
, poza zwiększaniem panującego chaosu, dez-
informacji i rozproszenia odpowiedzialności. Po drugie, oczywiście
czynniki materialne – stałe niedofinansowanie, ale też docierające
coraz częściej informacje świadczące omarnotrawstwie. Po trzecie –
znaczne zróżnicowanie poziomu świadczonych usług medycznych
pomiędzy placówkami. Pacjenci wiedzą, które szpitale są wiodące
i te cieszą się znacznie większym zaufaniem niż przeciętne lub wręcz
słabe placówki, zwykle umiejscowione na prowincji.
Te „twarde” przyczyny uzupełnia całe spektrum czynników „mięk-
kich”, związanych z
subiektywną oceną, płynącą zwykle z in
dywidualnych doświadczeń. Mieści się tutaj zarówno surowo
oceniana fałszywa solidarność zawodowa, „krycie” błędów le
karskich, niskie odszkodowania, ale także niskie umiejętności
komunikacyjne, traktowanie pacjentów przedmiotowo i wciąż
dominujący biomedyczny model zdrowia
, na którym opiera się
cała współczesna medycyna, zgodnie z którym zdrowie fizyczne
można przywrócić za pomocą terapii medycznej, która ma podsta-
wy naukowe, bez zagłębiania się w psychikę i osobowość.
Postępująca specjalizacja powoduje, że lekarz nie patrzy na
pacjenta jak na całościowy organizm, ale zajmuje się poszcze
gólnymi dolegliwościami osobno, nie wnikając w ich interakcje.
Np. w prywatnej, sieciowej przychodni lekarz internista powiedział
pacjentce mającej wiele dolegliwości, że podczas jednej wizyty
może wysłuchać tylko o dwóch z nich, a z następnymi będzie mógł
się zapoznać podczas kolejnej wizyty! Pacjent jest „przypadkiem”,
„jednostką chorobową”, „numerem”. Blok operacyjny przypomina
fordowską taśmę produkcyjną. Coraz większa racjonalizacja wpro-
wadzana do placówek medycznych zaczyna przypominać klasycz-
ny już fast food. Obniżeniu zaufania nie służą także media, coraz
bardziej poszukujące taniej sensacji. Zdrowie dotyczy wszystkich,
więc trudno o bardziej populistyczny materiał, niż kolejny skandal
w służbie zdrowia, czy to związany z brakiem interwencji, czy z błę-
dem lekarskim, czy też z korupcją. Praktycznie codziennie media do-
noszą o jakiejś tragedii ludzkiej, która dokonała się albo za przyczy-
ną lekarza, albo pogotowia ratunkowego, albo fatalnej organizacji
w służbie zdrowia.
O sukcesach informuje się sporadycznie, kie
dy mają one nieprzeciętny kaliber i ocierają się o pojęcie cudu,
co również bardzo dobrze się sprzedaje
, jak chociażby ostatnie
zdarzenie z udziałem Adasia uratowanego z głębokiej hipotermii,
czy też przeszczepu twarzy. Jakże inaczej wyglądałyby codzienne
wiadomości, gdyby zaczynały się od informacji na temat wszystkich
przeprowadzanych codziennie z sukcesemoperacji medycznych i ty-
sięcy lekarzy z poświęceniem służących pacjentomw nawet najbar-
dziej zapomnianych, prowincjonalnych placówkach.”
Z raportu CBOS wynika, iż większość badanych nie zetknęła się
w swoim bezpośrednim otoczeniu z problemem błędu w lecze-
niu, niemniej jednak dwie piąte respondentów zadeklarowało, że
spotkało się z taką sytuacją.
5
zaufanie społeczne
Zaufanie społeczne
do lekarzy –
wyniki CBOS
Centrum Badania Opinii Społecznej przedstawiło rezultaty badań, które dotyczyły
opinii respondentów o błędach medycznych i zaufaniu do lekarzy. Poziom zaufania
społecznego maleje, a przyczyny są zarówno subiektywne, jak i związane
z ochroną zdrowia w naszym kraju.
ciąg dalszy na str. 18