26 / 40
Pro Medico
•
kwiecień 2016
24
medycyna paliatywna
CHOROBY MÓZGU
WWIEKU PODESZŁYM
Najprościej można powiedzieć, że choro-
by mózgu wieku podeszłego to te choro-
by, które występują w wieku podeszłym
lub starczym. Jednocześnie to te choro-
by, dla których wiek jest istotnym, jeśli
nie podstawowym czynnikiem ryzyka.
Aktualne rozumienie określenia ,,choro-
by mózgu” obejmuje zarówno choroby
neurologiczne, jak i psychiczne. Zgodnie
z aktualną wiedzą trudno oddzielić proce-
sy patologiczne w mózgu jako dotyczące
tylko jakiejś jego części lub funkcji. W kon-
sekwencji w większym lub mniejszym
stopniu proces chorobowy przebiega
w całym mózgu z kombinacją objawów
wynikających z funkcji miejsc uszkodze-
nia. Podstawową grupę chorób, których
wystąpienie i rozwój związany jest z pro-
cesem starzenia, stanowią choroby neu-
rozwyrodnieniowe i choroby naczyniowe
mózgu. Choroby neurozwyrodnieniowe
to przede wszystkim otępienia i choroby
układu pozapiramidowego, a choroby na
podłożu naczyniowym to przede wszyst-
Hospicjum to sztuka życia –
część 2
Publikowane teksty zostały zamieszczone w programie XX Jubileuszowej Konfe-
rencji Naukowo-Szkoleniowej Opieki Paliatywnej i Zespołów Hospicyjnych w Czę-
stochowie, stanowią abstrakty wykładów wygłoszonych podczas sesji plenar-
nych (część pierwsza artykułu ukazała się w marcowym numerze „Pro Medico”).
Greckie słowo „palium” oznacza szeroki płaszcz. Opieka paliatywna ma więc
osłaniać chorego przed bólem fizycznym, duchowym, lękiem, rozpaczą, sa-
motnością. U podstaw opieki paliatywnej – i hospicyjnej – leży przekonanie, że
człowiek ma prawo do godnej śmierci, a społeczeństwo ma moralny obowiązek
zapewnienia właściwej opieki i pomocy choremu i jego bliskim. Definicja Świa-
towej Organizacji Zdrowia (WHO) z 1994 r. podaje m.in., że opieka paliatywna
to „całościowa, czynna opieka nad chorymi, których choroba nie poddaje się
skutecznemu leczeniu przyczynowemu”. Medycyna paliatywna uzyskała status
specjalizacji szczegółowej w 2003 roku.
kim udar mózgu. W większości występują
około 65. roku życia i wraz z wiekiem wy-
stępują coraz częściej.
Choroba Parkinsona np. ok. 30 razy czę-
ściej występuje w populacji powyżej
80. roku życia niż w grupie poniżej 60 lat,
a w grupie chorych z otępieniem powyżej
65. roku życia z każdym pięcioleciem licz-
ba chorych wzrasta dwukrotnie. Jest za-
temoczywiste, że rozpowszechnienie tych
chorób będzie zależało przede wszystkim
od wielkości populacji ludzi w wieku po-
deszłym.
Wiek XX był wiekiem najbardziej dyna-
micznego przyrostu ludności na świecie.
Był to wiek, w którym przyrost oczeki-
wanej długości życia tylko w ostatnim
pięćdziesięcioleciu wydłużył się o ponad
20 lat i obecnie przekroczył 70 lat. Aktu-
alnie każdego miesiąca kolejny milion lu-
dzi przekracza 60. rok życia, a największy
wzrost liczebności obserwuje się w grupie
najstarszej, powyżej 80 lat. Aktualnie żyje
ich na świecie ponad 70 milionów.
Szacuje się, że w ciągu najbliższych 50 lat
liczba ta wzrośnie pięciokrotnie. To ozna-
czałoby 350-milionową populację ludzi
powyżej 80 lat.
Oczekiwana długość życia (LE – life expec-
tancy) w tym czasie wzrośnie z 66 do
77 lat.
Obecnie w krajach rozwiniętych populacja
ludzi powyżej 65. roku życia stanowi 14%
(ok. 170 mln), natomiast w krajach rozwi-
jających się około 5% (ok. 248 mln). Prze-
widywane zmiany demograficzne szacują,
że w roku 2030 będzie ich odpowiednio
23% (275 mln) w krajach rozwiniętych
i 10% (680 mln) w krajach rozwijających
się. W Polsce populacja powyżej 65. roku
życia liczy obecnie blisko 5 mln osób
(>12%), zgodnie z przyjętymi szacunkami
w roku 2030 będzie liczyć ok. 8 mln.
Jeśli zatem tak znacznie wzrośnie po-
pulacja ludzi powyżej 60., a szczególnie
powyżej 80. roku życia, to można się spo-
dziewać, że odpowiednio wzrośnie zapa-
dalność i rozpowszechnienie chorób neu-
rologicznych wieku podeszłego, przede
wszystkim chorób naczyniowych i neuro-
zwyrodnieniowych.
Dobrze odzwierciedlają to badania poka-
zujące, że w krajach UE gwałtownie rośnie
liczba Europejczyków cierpiących na cho-
roby mózgu. W 2005 było ich 127 milio-
nów, a w 2010 już 299 milionów leczonych
z powodu chorób mózgu. Szybki wzrost
częstości występowania chorób mózgu
spowodował równie gwałtowny i znacz-
ny wzrost kosztów. I tak koszty całkowite
chorób mózgu w 2004 osiągnęły 386 mi-
liardów euro (829 euro na jednego miesz-
kańca Europy), a w 2010 była to kwota
798 miliardów euro (550 euro na jednego
mieszkańca Europy). Wielkość kosztów
odzwierciedla porównanie kosztów cho-
rób mózgu z innymi głównymi grupami
chorób.
Choroby mózgu to 798 miliardów euro
w 2010 r. Natomiast choroby sercowo-na-
czyniowe to 192 miliardy euro w 2008 r.,
nowotwory 150-250 miliardów euro
w 2010 r., cukrzyca (koszty bezp. med.)
20-83 miliardy euro w 2010, choroby reu-
matyczne 25,1 – miliardów euro w 2008,
a POCHP 39 miliardów euro w 2006 r.
A zatem koszty chorób mózgu są wyż-
sze, niż suma kosztów chorób sercowo-
naczyniowych, nowotworów i cukrzycy
razemwziętych.
Całość konsekwencji związanych z po-
stępującym procesem wydłużania życia,
a w niektórych krajach dodatkowo spadek
urodzeń, będą miały swoje implikacje nie
tylko w odniesieniu do problemów opie-
ki medycznej, ale także wielu problemów
społecznych, ekonomicznych, kulturo-
wych, psychologicznych, a także ducho-
wych. Problemy te w pierwszym rzędzie
będą występować w krajach rozwiniętych,
ale w coraz większym stopniu zaczną po-
jawiać się także w krajach rozwijających
się. Już dziś w krajach rozwiniętych po-
nad połowa wszystkich chorych wyma-
Zachodzące zjawiska demograficzne powodują,
że już ponad 60% pacjentów u lekarza
pierwszego kontaktu to chorzy z chorobami
neurologicznymi wieku podeszłego.