28 / 40
Pro Medico
•
luty 2017
28
historia medycyny
W Polsce OB nieodłącznie kojarzy się
z Edmundem Biernackim, nosząc jego
imię, ale na świecie test jest prawie zawsze
„anonimowy” – „erythrocyte sedimenta-
tion rate” przypisywany Westergrenowi
lub Fåhræusowi.
Odczyn Biernackiego jest prostym, nie-
swoistym testem zaliczanym do testów
fazy ostrej. Obecnie część lekarzy odrzuca
OB jako przestarzały, ale w części ośrod-
ków jest ciągle wykonywany, a nawet
jest składową obliczanych wskaźników
aktywności choroby. Niezależnie jednak
od współczesnej oceny testu, nie można
zaprzeczyć, że był najczęściej wykonywa-
nym medycznym badaniem laboratoryj-
nym w XX wieku. Był też pewnego rodzaju
wskaźnikiem zdrowia lub choroby, a starsi
koledzy pamiętają żartobliwe określenie
„OB-itis” określające chorego z przyspie-
szonym OB bez uchwytnej przyczyny.
STALE POMIJANY
W grudniu 2016 r. minęło 150 lat od dnia
urodzenia Edmunda Faustyna Biernackie-
go. Jest to okazja do przypomnienia świa-
tu lekarskiemu osoby stale pomijanej przy
opisie odkrycia odczynu opadania krwi-
nek czerwonych. Już w średniowieczu,
przy leczeniu upustami krwi, obserwowa-
no inne rozwarstwianie się wynaczynionej
krwi od osób z gorączką. Określano to jako
„crusta phlogistica”. W XVIII i XIX wieku bli-
żej opisali to niektórzy badacze (Nasse,
Hunter, Davies, Hewson), ale dopiero
Edmund F. Biernacki był pierwszym, który
opracował naczynie pomiarowe i podał
liczbowe wyniki pomiaru opadania krwi-
nek w kilku chorobach. Mimo że ogłosił
swoje prace (w 1894 i 1897 r.) po polsku
i niemiecku, to nie zostały one zauważone.
W 1918 r. Robert R. S. Fåhræus próbował
zastosować OB jako test ciążowy, a Alf V.
A. Westergren w 1921 r. opisał przyspie-
szone opadanie krwinek w gruźlicy.
Im
dwóm, a nie Biernackiemu, prawie cała
literatura światowa przypisuje odkry-
cie testu
, mimo kilku prób przypomnienia
priorytetu naszego rodaka (m.in. w
„Lan-
cecie”
w 1987 i
„Journal of Laboratory and
Clinical Medicine”
w 1988 r.).
ZNACZĄCY DOROBEK
Warto też wspomnieć, że Edmund F. Bier-
nacki, mimo krótkiego życia (zmarł w wie-
Niesłusznie zapomniany
Cylinder szklany zaprojektowany przez Edmunda
F. Biernackiego do pomiaru szybkości opadania
krwinek czerwonych (wg.: Biernacki E.: Die spon-
tane Blutsedimentirung als eine wissenschaftli-
che und praktisch-klinische Untersuchungsme-
thode. Dtsch. Med. Wschr. 1897; 48: 769-772)
Edmund Faustyn Biernacki.
ku 45 lat), pozostawił znaczący dorobek
naukowy, wyrażający się m.in. autorstwem
pierwszego polskiego podręcznika hema-
tologii, opisaniem objawu Biernackie-
go (porażenie nerwu łokciowego w kile)
i cenionymi do dzisiaj pracami z filozofii
medycyny (ontologia lekarska).
W 2016 r. z inicjatywy profesorów Zbignie-
wa Dąbrowskiego i Aleksandra Skotnickie-
go z Krakowa wydano znaczek pocztowy
upamiętniający Edmunda F. Biernackiego.
Niezależnie od obecnej roli OB w prakty-
ce klinicznej, warto w tak licznych obecnie
kontaktach zagranicznych przypominać
postać niesłusznie pominiętego polskiego
lekarza, którego okrycie niewątpliwie wpi-
suje się w rozwój medycyny światowej.
Prof. Eugeniusz Józef Kucharz
Fundacja Kościuszkowska
ogłasza konkurs na najlepszą oryginalną publikację naukową
z zakresu medycyny klinicznej
W roku 2017 zostanie przyznana po raz trzeci Nagroda im. Bohdana i Zygmunta Janczewskich
w wysokości 10,000 USD za najwybitniejszą oryginalną pracę z zakresu medycyny klinicznej
opublikowaną w naukowym czasopiśmie medycznym rangi światowej w języku angielskim w okresie ostatnich dwóch lat
poprzedzających rok przyznania Nagrody (2015-2016).
O nagrodę ubiegać się mogą autorzy posiadający obywatelstwo polskie, pracujący i mieszkający stale na terytorium Polski.
Nagroda może być przyznana również za publikację przygotowaną na podstawie badań wykonanych
w zagranicznym ośrodku naukowym.
Termin przesyłania zgłoszeń: 10 marca 2017 r.
Informacje o nagrodzie na stronie:
www.thekf.org/poland; e-mail:
warsaw@thekf.orgOdczyn Biernackiego, czyli popularne „OB”, był przez lata jednym z najczęściej
wykonywanych testów laboratoryjnych XX w. W grudniu 2016 r. minęło 150 lat
od dnia urodzenia Edmunda Faustyna Biernackiego. Jest to okazja do przypomnie-
nia światu lekarskiemu osoby stale pomijanej przy opisie odkrycia odczynu opa-
dania krwinek czerwonych.
Komunikat