23 / 36
23
Pro Medico
•
marzec 2018
nauka i medycyna
Projekt badawczy nazwany RAC-OST-POL
Study (od słów RAC-ibórz, OST-eoporoza
i POL-ska), został zainicjowany przez
prof. dr. hab. n. med.
Wojciecha Pluskie-
wicza
, kierownika Zakładu Chorób Meta-
bolicznych Kości SUM w Klinice Chorób
Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii
Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
Anna Michalczyk: Co było motywacją
do rozpoczęciabadańnadalgorytmem?
Wojciech Pluskiewicz:
Algorytm powstał
jako efekt projektu badawczego RAC-
OST-POL zrealizowanego w grupie kobiet
po 55. roku życia. Idea przeprowadzenia
tego badania zrodziła się w 2009 roku, jako
potrzeba zebrania wiarygodnych danych
dotyczących osteoporozy. Brak jest takich
epidemiologicznych danych dla polskiej
populacji kobiet i mężczyzn. Z terenu
powiatu raciborskiego wylosowano 10%
populacji kobiet po 55. roku życia, dzięki
pomocy lokalnych władz samorządowych.
Do badań zrealizowanych w maju 2010
roku zgłosiło się blisko 1000 osób. Badanie
odbyło się na terenie szpitala w Racibo-
rzu. Opracowanie algorytmu jest jednym
z fragmentów tego ważnego poznawczo
oraz praktycznie projektu badawczego.
–
Z ilu ekspertów składał się zespół
i na czympolegały jego prace?
– W badaniu bezpośrednio uczestniczy-
ło dziewięć osób, lekarzy, pielęgniarek
i osób odpowiedzialnych za kwestie orga-
nizacyjne. Pierwszym etapem było uzy-
skanie pisemnej zgody pacjenta na udział
w badaniu. Następnie pobierano krew
oraz zbierano dane dotyczące tzw. klinicz-
nych czynników ryzyka osteoporozy, stanu
funkcjonalnego (ocena ryzyka upadków),
diety, stanu narządu wzroku, a na końcu
przeprowadzano badanie densytome-
tryczne końca bliższego kości udowej.
Wszystkie zebrane informacje starannie
zapisywano. Po zakończeniu badania
nastąpił pracochłonny proces tworzenia
bazy danych. Proszę sobie wyobrazić: 1000
osób, a dla każdej było 200 zmiennych!
To była żmudna robota! Oczywiście, finalna
analiza danych była dziełem wielu innych
osób, poza tymi osobiście uczestniczącymi
w badaniach w 2010 roku. Dotąd opubli-
kowano 11 oryginalnych prac naukowych
dotyczących szerokiego spektrum zagad-
nień związanych z osteoporozą. Dzięki
temu wiele ważnych informacji dotyczą-
cych osteoporozy u Polek po 55. roku życia
jest dostępnych dla osób zainteresowanym
tym obszaremmedycyny.
– Jak powstał kalkulator?
– W 2010 roku zebrano dane wyjściowe
stanowiące dopiero początek drogi. W celu
uzyskania najbardziej wiarygodnej metody
oceny ryzyka złamań, należy poddać dłu-
gotrwałej obserwacji jak największą grupę
osób. W ten sposób można zidentyfikować
czynniki ryzyka złamań. Każdego roku wio-
sną osobiście dzwoniłem do wszystkich
pacjentek z pytaniami o złamania i upadki
w ciągu minionego roku. Dane z lat 2011,
Policzyć się z osteoporozą
O kalkulatorze ryzyka złamań
W Polsce powstał pierwszy „algorytm do oceny ryzyka złamań związanego
z rozwojem osteoporozy”. Opracowali go naukowcy z SUM w Katowicach i Poli-
techniki Śląskiej. Algorytm jest wynikiem badań prowadzonych na grupie kobiet
po 55 r. życia dzięki pomocy lokalnych władz samorządowych powiatu racibor-
skiego.
2012, 2013, 2014 i 2015 umożliwiły podję-
cie analizy w celu opracowania algorytmu
(kalkulatora) ryzyka złamań. W ciągu tego
okresu u 78 uczestniczek badania wystąpi-
ły 92 złamania. Do opracowania algorytmu
zaprosiliśmy dwóch pracowników nauko-
wo-dydaktycznych, matematyków z Poli-
techniki Śląskiej, dr. inż.
Aleksandra Wer-
nera
i dr in.
Małgorzatę Bach
. Czynnikami
wpływającymi na zagrożenie złamaniami
okazały się: przebyte wcześniej złamania,
upadki, stosowane glikokortykosteroidy,
wynik badania densytometrycznego szyj-
ki kości udowej oraz wzrost. Ryzyko doty-
czy wszystkich złamań w okresie pięciu lat
i jest wyrażone w procentach. Trwa dalsza
obserwacja, za dwa lata zakończy się pełna
dekada od roku 2010, co umożliwi przygo-
towanie algorytmu dla okresu 10 lat.
– Kto i jak może korzystać z kalkulatora?
– Kalkulator jest dostępny online pod adre-
sem:
www.ryzyko-zlaman.pl. Są dwie gru-
py potencjalnych odbiorców: lekarze oraz
pacjenci. Dla lekarzy to może być pomoc-
nicze narzędzie w pracy zawodowej,
a pacjenci dzięki algorytmowi mogą samo-
dzielnie ocenić zagrożenie złamaniami.
To dodatkowy walor metody promującej
działania edukacyjne i zachęcające do pre-
wencji osteoporozy. Zachęcam do stoso-
wania tej metody oraz nadsyłania swych
uwag na podany na stronie adres poczty
elektronicznej.
Anna Michalczyk
„Algorytm pozwoli pacjentom samodzielnie ocenić zagrożenie złamaniami” – mówił prof. Wojciech Pluskiewicz (w środku) podczas prezentacji
projektu badawczego.
Fot. materiały prasowe SUM