23
Pro Medico
postscriptum
•
wrzesień 2014
historia medycyny
W Ośrodku Akademickim Śląskiego Uniwersytetu Medycznego
w Zabrzu-Rokitnicy odbyły się kolejne „Dni Otwarte Wydziału Le-
karskiego z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu”. Dzię-
ki uprzejmości prof. dr. hab. n. med.
Andrzeja Wiczkowskiego
,
kierownika Katedry i Zakładu Ogólnej Biologii Lekarskiej oraz
Prorektor ds. Szkolenia Podyplomowego prof. dr hab. n. med.
Kry-
styny Olczyk
po raz pierwszy zorganizowano wystawę pod nazwą
„Muzeum Historii Medycyny (w organizacji)”. Dużą pomoc w przy-
gotowaniu kwietniowej wystawy okazały również: Administracja
Ośrodka w Zabrzu-Rokitnicy, Oddział Biblioteki Głównej SUM
w Zabrzu i Dzielnicowy Ośrodek Kultury w Zabrzu-Biskupicach.
Tytuł wystawy nawiązywał do planów utworzenia na Śląskim Uni-
wersytecie MedycznymMuzeum Historii Medycyny.
Na wystawie zgromadzono kilkaset eksponatów pochodzących ze
zbiorów Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, Kate-
dry i Zakładu Ogólnej Biologii Lekarskiej w Zabrzu, Katedry i Zakła-
du Patomorfologii w Zabrzu oraz ze zbiorów prywatnych.
Zwiedzający mogli zapoznać się z polskimi podręcznikami me-
dycznymi z I i II poł. XIX w., w tym ze wszystkimi polskimi podręcz-
nikami histologii z XIX i początków XX w., XIX-wiecznymi rozpra-
wami doktorskimi, oryginalnymi zarządzeniami władz zaborczych
z połowy XIX w. wprowadzającymi zasady wykonywania sekcji są-
dowo-lekarskich na ziemiach polskich (dwujęzyczne: carskie – pol-
sko-rosyjskie z 1840 r. i austriackie – polsko-niemieckie z 1855 r.).
Ponadto zaprezentowano dokumenty i publikacje ilustrujące po-
czątki Pogotowia Ratunkowego w Polsce oraz pierwsze publikacje
z zakresu udzielania pierwszej pomocy.
Osobną ekspozycję poświęcono odbywającym się w latach 1869-
1937 piętnastu Zjazdom Lekarzy i Przyrodników Polskich. Przed-
stawiono czasopisma, pamiętniki i programy zjazdowe, a także od-
znaki i medale wybijane z okazji zjazdów, a także inne dokumenty
zjazdowe.
Poza książkami można było obejrzeć mikroskopy z XIX i XX w. wraz
z preparatami mikroskopowymi sprzed I wojny światowej, sprzęt
medyczny, w tym podręczną walizeczkę z kompletem narzędzi
sekcyjnych z początku XX w., publikacje międzywojennej służby
zdrowia z terenu ówczesnego województwa śląskiego, przed- i po-
wojenne skrypty dla studentów wydawane przez Koła Medyków
Stowarzyszenia Samopomocy Studentów Medycyny Uniwersy-
tetu Warszawskiego (SSSMUW) i Uniwersytetu Jagiellońskiego
(SSSMUJ), a nawet przedwojenne bańki lekarskie.
Eksponaty związane z naszą Uczelnią to m.in. kolekcja medali
wybitych z okazji kolejnych rocznic powstania Śląskiej Akademii
Medycznej, albumy absolwentów z 1972 i 2005 r., dawne i współ-
czesne karykatury pracowników ŚAM/SUM, czapki studenckie,
wreszcie mundur dawnego Studium Wojskowego z Rokitnicy czy
toga byłego rektora ŚlAM z lat 1962-1971 prof. Witolda Niepołom-
skiego.
Spośród wielu ciekawych eksponatówwarto wymienić jeszcze np.:
– mikroskop z przełomu XIX-XX w. z napisem na tubusie: „Uniwer-
sytet Lwów Instytut Histol-Embr” wraz z kompletem preparatów
histologicznych i histopatologicznych;
– dwa mikroskopy z 1939 r.: polski i radziecki/rosyjski;
– pierwszy polski podręcznik propedeutyki lekarskiej – wydaną
w Warszawie w 1825 r. książkę Wincentego Szczuckiego: „Prope-
deutyka do nauk medycyny”. Znajdziemy w nim szczegółowe
opisy wszystkich ówczesnych przedmiotów nauczanych podczas
studiów i wykazy podręczników, głównie zagranicznych. Autor
napisał także: „O usposobieniu tych, którzy przedsiębiorą zawód
lekarski” („O zdolności umysłowej i o własnościach fizycznych,
potrzebnych dla przyszłego lekarza”, „O przymiotach moralnych,
jako istotnym warunku dla ucznia Medycyny” oraz „O usposobie-
O planach utworzenia na SUM
Muzeum Historii Medycyny
Wystawę oglądali licealiści, studenci i pracownicy ŚUM.
niu szkolnem, jakiego wymagają nauki lekarskie”). Natomiast jak
zmieniło się w ciągu prawie stu lat nauczanie medycyny można
było sprawdzić, zapoznając się z „Propedeutyką lekarską” Adama
Wrzoska z 1913 r.;
– pierwsze amerykańskie wydanie książki Adama Raciborskiego
o osłuchiwaniu i opukiwaniu lekarskim z 1839 r. („An elementary
treatise on auscultation and percussion or the application of aco-
ustics to the diagnosis of diseases with a synoptical table”). Napi-
sana po francusku książka zrobiła w ówczesnym świecie lekarskim
oszałamiającą karierę. W latach 30. i 40. XIX w. została przetłuma-
czona na wiele języków i była w tym okresie najsłynniejszym pod-
ręcznikiemmedycznym napisanym przez Polaka. Nigdy jednak nie
została przetłumaczona na język polski;
– „Okulistykę w skróceniu” Juliusza Szymańskiego, profesora Uni-
wersytetu Parańskiego, a później Uniwersytetu Stefana Batorego
w Wilnie, marszałka Senatu RP, autora pierwszego brazylijskiego
podręcznika okulistyki. Napisany w języku portugalskim podręcz-
nik został następnie przetłumaczony przez autora na język polski
i wydany w 1920 r. w... Kurytybie, w Brazylii. W przedmowie do wy-
dania polskiego autor napisał:
„(...) zdecydowałem się na wydanie
mojegoopracowaniaw językupolskim, w temgłębokimprzekonaniu,
że spełniam przez to mój moralny obowiązek wobec Ojczyzny i przy-
kładam cegiełkę do gmachu polskiej nauki”;
– polskie podręczniki medycyny pastoralnej z lat 1900-1927, wyda-
wane dla kleryków z seminariów duchownych i kapłanów;
– tragicznym wspomnieniem czasów minionych jest niewątpliwie
wydana w 1946 r. „Choroba głodowa. Badania kliniczne nad gło-
demwykonane w getcie warszawskim z roku 1942”. Nikt z autorów
książki nie dożył jej wydania.
Po wystawie oprowadzali zwiedzających: jej organizator – dr n.
med.
Daniel Sabat
oraz studentki koła naukowego STN przy Kate-
drze i Zakładzie Patomorfologii w Zabrzu:
Agnieszka Mazur
i
Do-
minika Niedziela
.
W ciągu dwóch dni wystawę zwiedziło ok. 200-300 osób: liceali-
stów oraz studentów i pracowników Śląskiego Uniwersytetu Me-
dycznego. Ostatni zwiedzający zapoznawali się ze zgromadzonymi
eksponatami jeszcze rano, tuż przed jej zamknięciem. Mamy na-
dzieję, że przedstawione na wystawie zbiory doczekają się stałej
ekspozycji, być może właśnie w Zabrzu-Rokitnicy…
Daniel Sabat
