21 / 40
19
Pro Medico
•
marzec 2017
WSTĘP – CZY ETYKA W SŁUŻBIE CHO-
REMUMA DZIŚ ZNACZENIE?
Moją wypowiedź piszę w postaci pytań,
które, uważam, należy sobie stawiać
i szukać na nie odpowiedzi. Nie zawsze
będą proste i jednoznaczne. Jeśli jednak
ich nie będzie, to pozwolimy, aby to rze-
czywistość kreowała nas.
Żyjemy w rzeczywistości, w której ważną
rolę odgrywają kompetencje. Od leka-
rza wymaga się posiadania nowoczesnej
wiedzy, nieustannego kształcenia, opty-
malnej organizacji pracy indywidualnej
i w zespole, sprawnego funkcjonowania
w instytucjach. Istotną rolę odgrywa rów-
nież empatia. Te wszystkie elementy sta-
nowią kanony współczesnych systemów
opieki zdrowotnej.
•
Czy jednak sprawna organizacja syste-
mu jest jedynym celem?
•
Czy dobro chorego jest zawsze
na pierwszymmiejscu?
•
Czy w relacji lekarz – chory zawsze
dominuje logika służby słabszemu?
•
Czy służba nie staje się terminem
historycznym?
•
Czy zawsze lekarze wymagają od sie-
bie wyższych standardów etycznych?
•
Czy etyka w służbie choremu ma zna-
czenie?
•
A jeśli tak, to według jakich kryteriów
ją stosować?
•
Czy jeśli stawia się wysokie wymaga-
nia, to czy dotyczy to tylko lekarza, czy
również metod diagnostycznych, lecz-
niczych i leków?
•
Czy chorzy i lekarze mają prawo
wymagać od leków i przemysłu far-
maceutycznego nie tylko bezpieczeń-
stwa, skuteczności, ale również speł-
niania standardów etycznych?
O STOSOWANIU LEKÓW MOGĄCYCH
POCHODZIĆ Z CZYNU ZABRONIONEGO
Coraz powszechniejsze jest rejestrowa-
nie nowoczesnych leków biologicznych.
Ordynowanie niektórych lekówwproce-
sie, w którym wykorzystuje się ludzkie
linie komórkowe uzyskane w kontro-
wersyjny etycznie sposób, musi być pod-
dane dyskusji w środowisku medycz-
nym. Chorzy również takie pytania będą
zadawać lekarzom. I mają prawo otrzy-
mać terapię lub lek spełniający wysokie
standardy etyczne.
Dlatego chciałbym przedstawić zagadnienie
etyczno-prawne, które staje się coraz częst-
szym elementem praktyki lekarskiej. Odno-
si się do leków rekombinowanych, bardzo
zaawansowanych biotechnologicznie pre-
paratów, do produkcji których wykorzystuje
się materiał biologiczny mogący pochodzić
z aborcji. Ponieważ jestem hematologiem,
opiszę w skrócie problem, który dotyczy
moich pacjentów.
Zajmuję się głównie skazami krwotocznymi
(w Polsce jest zdiagnozowanych ok. 4000
chorych), w tym leczeniem hemofilii. Jest
to wrodzona choroba, polegająca na nad-
miernej skłonności do krwawień. Jej istotą
jest mutacja genetyczna, powodująca brak
lub niską aktywność jednego z białek biorą-
cych udział w krzepnięciu krwi tzw. czynnika
krzepnięcia. Istnieje kilka czynników krzep-
nięcia. Najpoważniejszy problem stanowi
niedobór czynnika VIII (powodujący hemofi-
lię A) oraz niedobór czynnika IX (powodują-
cy hemofilię B). Do lat 50.-60. XXwieku, kiedy
nie było znane skuteczne leczenie, większość
chorych nie dożywała dorosłego wieku.
Do leczenia stosowano początkowo prze-
taczania krwi, osocza świeżo mrożonego,
a następnie elementy składowe osocza tzw.
krioprecypitat. Na początku lat 70. do użytku
wchodzą koncentraty czynników krzepnię-
cia. Jest to „rewolucja” w leczeniu. Leki moż-
na przechowywać w domowej lodówce, nie
ma potrzeby już częstych hospitalizacji. Cho-
rzy zaczynająprowadzić normalne życie. Pod
koniec lat 70. i na początku lat 80. dochodzi
do hekatomby. Koncentraty zostają zakażo-
ne wirusemHIV.
Preparaty pochodziły z puli osocza wielu
tysięcy dawców, nie znano metod wykrywa-
nia ani eliminacji wirusów. Prawie wszyscy
chorzy z krajów zachodnich, gdzie stosowa-
no koncentraty, zmarli – kilkadziesiąt tysięcy
chorych.
Badanie szczegółów wydarzeń wykazało,
że nie wszystkie rządy reagowały szybko
i zdecydowanie w celu ratowania chorych.
Mając już wiedzę, że leki te mogą być rów-
nież przyczyną śmierci, nie wycofywano
ich niezwłocznie z obrotu, a co więcej, tam,
gdzie zostały wycofane, firmy eksportowa-
ły zakażone leki do państw, które nie były
świadome zagrożenia (np. do krajów afry-
kańskich). Wiele krajów zachodnich, w tym
USA, wypłacało duże odszkodowania
rodzinom chorych (film dokumentujący
aferę Bad Blood znajduje się na YouTubie).
WPolsce toczy się proces o odszkodowania
dla chorych na hemofilię zakażonych wiru-
sem HCV poprzez preparaty krwiopochod-
ne. We Francji sprawa zakończyła się wyro-
kiem dla ówczesnego ministra zdrowia.
Wtedy niejednokrotnie zwyciężał interes
finansowy; zyski koncernów farmaceutycz-
nych nad życiem i zdrowiem chorych.
W latach 80. opracowano metody elimina-
cji wirusów i innych patogenów z koncen-
tratów czynników krzepnięcia. Obecnie
uważa się te leki za bezpieczne pod wzglę-
demwirusologicznym.
Kolejną ich generacją są leki rekombinowa-
ne owyższymstandardzie bezpieczeństwa.
Nie są wytwarzane z osocza ludzkiego.
Wykorzystuje się do ich produkcji metody
inżynierii genetycznej: gen kodujący biał-
ko wprowadza się do linii komórkowej,
gdzie integruje się z jej genomem i zaczyna
się produkcja pożądanego białka, w tym
przypadku czynnika krzepnięcia. Proces
produkcji nie wykorzystuje jako surowca
ludzkiego osocza.
W ostatnich latach powstają kolejne gene-
racje leków rekombinowanych: zmody-
fikowane cząstki białkowe o mniejszych
właściwościach immunogennych oraz
wykorzystywane są inne linie komórkowe
do produkcji białek.
COTO ZNACZY„INNE LINIE
KOMÓRKOWE”?
Większość dotychczasowych leków rekom-
binowanych wykorzystywały linie komór-
kowe zwierzęce, w przypadku czynników
krzepnięcia korzystano najczęściej z komó-
rek jajnika chomika chińskiego. Aktualnie
kilka firm farmaceutycznych wprowadza
leki rekombinowane produkowane przez
„ludzkie linie komórkowe".
Okazuje się, że wykorzystuje się linię
komórkową HEK 293 (Human Embryonic
Cell). Ludzkie komórki embrionalne nerek
uzyskano z jednego ze zdrowych płodów
etyka i prawo
Głos w dyskusji
środowiskowej
Michał Jamrozik (ur. 1973 r.) – lekarz, specjalista hematolog, absolwent Śląskiej Aka-
demii Medycznej. Wieloletni działacz Polskiego Stowarzyszenia Chorych na Hemofi-
lię. Autor publikacji „Jak żyć z hemofilią”, publikuje w portalu „Choroby krwi”. Na tere-
nie województwa śląskiego nadzoruje leczenie skaz krwotocznych. Starszy asystent
Kliniki Hematologii i Transplantacji Szpiku SPSK im. Mielęckiego SUMw Katowicach.
ciąg dalszy na str. 20